แพ้กุ้ง แพ้แป้ง ภูมิแพ้ IgE? แพทย์อธิบายกลไก อาการ และการตรวจ
Bangkok's functional medicine clinic — personalised care, science-backed.
นัดตรวจที่ Thrive →- IgE = ภูมิแพ้เฉียบพลัน: อาการเกิดใน 2 นาที–2 ชั่วโมง หลังสัมผัสอาหาร — ลมพิษ บวม หายใจลำบาก อาจรุนแรงถึง Anaphylaxis
- แพ้กุ้งเพราะ Tropomyosin: โปรตีนที่ ทนความร้อน — ปรุงสุกแล้วยังก่อภูมิแพ้ได้ พบใน 68.8% ของผู้แพ้กุ้งในไทย (PMC9795902)
- แพ้แป้งสาลีเพราะ Omega-5 Gliadin: สารก่อภูมิแพ้หลักใน WDEIA พบใน 100% ของผู้ป่วย Thai cohort (PMC8290192)
- IgE ≠ IgG: IgE = เฉียบพลัน (นาที–ชั่วโมง) · IgG = ล่าช้า (2–72 ชั่วโมง) — ต่างโรค ต่างวิธีตรวจ ต่างการรักษา
- ตรวจด้วย Specific IgE: เจาะเลือด ผลใน 3–7 วัน ไม่กระตุ้นอาการ ระบุสารก่อภูมิแพ้ได้เฉพาะเจาะจง
IgE คืออะไร — กลไกทางชีววิทยาของภูมิแพ้เฉียบพลัน
ภูมิแพ้อาหารแบบ IgE (IgE-Mediated Food Allergy) คือปฏิกิริยาของระบบภูมิคุ้มกันที่เกิดขึ้นอย่าง รวดเร็วและเฉียบพลัน เมื่อร่างกายสัมผัสกับโปรตีนในอาหารที่ระบบภูมิคุ้มกันจดจำว่าเป็น "สิ่งแปลกปลอมอันตราย" กลไกเกิดขึ้นใน 2 ขั้นตอน:
ขั้นที่ 1 — การสร้างความไว (Sensitization): ครั้งแรกที่กินอาหารชนิดนั้น ระบบภูมิคุ้มกัน (B cells) ผลิต Immunoglobulin E (IgE) ที่จำเพาะต่อโปรตีนนั้น IgE จะจับกับ Mast cells และ Basophils ที่กระจายอยู่ทั่วร่างกาย โดยไม่มีอาการใดๆ ในขั้นนี้
ขั้นที่ 2 — การกระตุ้น (Elicitation): เมื่อกินอาหารชนิดเดียวกันอีกครั้ง โปรตีนในอาหารจะจับกับ IgE ที่เกาะอยู่บน Mast cells ทำให้ Mast cells ระเบิดปล่อย Histamine, Leukotrienes และ Prostaglandins พร้อมกันทันที ส่งผลให้เกิดการอักเสบ หลอดเลือดขยาย กล้ามเนื้อหดเกร็ง ตั้งแต่ผิวหนังไปถึงระบบทางเดินหายใจและระบบไหลเวียนโลหิต
ภูมิแพ้ IgE เกี่ยวข้องกับระบบภูมิคุ้มกันโดยตรง อาการเกิดเร็ว ส่วนการแพ้อาหารแฝง (IgG) หรือ Food Intolerance เกิดจากกลไกที่ช้ากว่า ไม่มี IgE เกี่ยวข้อง และอาจใช้เวลา 2–72 ชั่วโมงกว่าอาการจะปรากฏ
IgE vs IgG — ต่างกันอย่างไร ต้องตรวจอะไร
คนไทยจำนวนมากสับสนระหว่าง IgE allergy กับ IgG food sensitivity เพราะทั้งคู่เกี่ยวกับ "การแพ้อาหาร" แต่กลไก อาการ และการรักษาต่างกันโดยสิ้นเชิง:
| หัวข้อ | IgE Allergy (ภูมิแพ้เฉียบพลัน) | IgG Sensitivity (อาหารแฝง) |
|---|---|---|
| กลไก | IgE antibody + Mast cell degranulation | IgG immune complex + chronic inflammation |
| ความเร็วอาการ | 2 นาที – 2 ชั่วโมง (เฉียบพลัน) | 2 – 72 ชั่วโมง (ล่าช้า) |
| อาการหลัก | ลมพิษ บวม หายใจลำบาก Anaphylaxis | ท้องอืด ปวดหัว อ่อนเพลีย ผิวหนังอักเสบ |
| ความรุนแรง | อาจเป็นอันตรายถึงชีวิต | ไม่ถึงชีวิต แต่เรื้อรัง |
| ปริมาณอาหารที่กระตุ้น | น้อยมาก — แม้แต่ร่องรอย (trace amount) | สะสม — ขึ้นอยู่กับปริมาณที่กิน |
| วิธีตรวจ | Specific IgE Blood Test / Skin Prick Test | IgG Food Intolerance Panel (222+ items) |
| การรักษา | หลีกเลี่ยงอย่างเด็ดขาด + พกยา Epinephrine | Elimination diet + gut healing protocol |
แพ้กุ้ง — Tropomyosin และความจริงที่คนส่วนใหญ่ไม่รู้
ทำไมถึงแพ้กุ้ง? โปรตีน Tropomyosin คืออะไร
การแพ้กุ้งเกิดจากโปรตีนที่เรียกว่า Tropomyosin (Pen m 1) ซึ่งเป็นโปรตีนโครงสร้างกล้ามเนื้อที่มีในกุ้งและสัตว์จำพวก Crustacean ทุกชนิด ระบบภูมิคุ้มกันของผู้แพ้สร้าง IgE ที่จำเพาะต่อ Tropomyosin จากการศึกษาในประเทศไทย (PMC9795902, 2022) พบว่า 68.8% ของผู้ที่แพ้กุ้งในไทยมีการไวต่อ Tropomyosin ในกุ้งกุลาดำ (Penaeus monodon) และกุ้งฝอย (Macrobrachium rosenbergii)
ทำไมปรุงสุกแล้วยังแพ้อยู่?
Tropomyosin เป็น โปรตีนที่ทนความร้อนสูงมาก (Heat-stable protein) — ไม่สลายตัวเมื่อต้ม ผัด ย่าง อบ หรือแม้แต่ผ่านกระบวนการอุตสาหกรรม เช่น อบแห้ง แช่แข็ง หรือฉายรังสี ซึ่งหมายความว่า:
- กุ้งสุกก็ยังกระตุ้นภูมิแพ้ได้เต็มที่
- กุ้งแห้ง กะปิ น้ำพริกเผา ก็มี Tropomyosin อยู่
- ไอน้ำจากต้มกุ้งอาจกระตุ้นอาการในผู้ที่ไวสูงมาก
Cross-Reactivity — แพ้กุ้งแล้วอาจแพ้อะไรอีก?
Tropomyosin มีโครงสร้างโปรตีนคล้ายกันในสัตว์จำพวก Crustacean ทุกชนิด ทำให้ผู้แพ้กุ้งมักแพ้ข้ามชนิดไปยัง ปู กั้ง กุ้งมังกร กุ้งก้ามกราม นอกจากนี้ Tropomyosin ยังมีโครงสร้างคล้ายกับโปรตีนในไรฝุ่นบ้าน (House Dust Mite) ซึ่งเป็นเหตุผลว่า ผู้แพ้กุ้ง 30% ในไทยมีการไวต่อไรฝุ่นร่วมด้วย เนื่องจากประเทศไทยเป็นพื้นที่ที่มีไรฝุ่นชุกชุม (PMC8974776)
หอย (Mollusks เช่น หอยนางรม หอยแมลงภู่ หมึก) มีสารก่อภูมิแพ้ต่างจากกุ้ง — ไม่มี Tropomyosin ในรูปแบบเดียวกัน ผู้แพ้กุ้งบางคนกินหอยได้ปกติ แต่บางคนก็แพ้ข้าม จึงแนะนำให้ตรวจ Specific IgE แยกรายชนิดก่อนตัดสินใจ
แพ้แป้งสาลี — Omega-5 Gliadin และ WDEIA
การแพ้แป้งสาลีแบบ IgE เกิดจากโปรตีนในแป้งสาลีหลายชนิด แต่สารก่อภูมิแพ้ที่สำคัญที่สุดในผู้ใหญ่ไทยคือ Omega-5 Gliadin (ω-5 gliadin) และ Gamma-Gliadin (γ-gliadin)
WDEIA — ภาวะแพ้แป้งสาลีจากการออกกำลังกาย
WDEIA (Wheat-Dependent Exercise-Induced Anaphylaxis) คือภาวะที่น่ากลัวและมักถูกวินิจฉัยผิด — ผู้ป่วยกินแป้งสาลีแล้วไม่มีอาการ แต่ถ้ากินแล้วออกกำลังกายภายใน 3–4 ชั่วโมง จะเกิด Anaphylaxis รุนแรงได้ กลไกเกิดจากการออกกำลังกายเพิ่มการดูดซึม Omega-5 Gliadin เข้ากระแสเลือดอย่างรวดเร็ว กระตุ้น Mast cells พร้อมกันจำนวนมาก
| โรค | กลไก | อาการ | ตรวจด้วย |
|---|---|---|---|
| IgE Wheat Allergy | IgE ต่อ Gliadin/Glutenin | ลมพิษ บวม หายใจลำบาก ภายใน 2 ชม. | Specific IgE to wheat |
| WDEIA | IgE ต่อ ω-5 Gliadin + Exercise | Anaphylaxis หลังกินแป้ง + ออกกำลังกาย | Specific IgE to ω-5 gliadin |
| Celiac Disease | T-cell autoimmune ต่อ Gluten | ท้องเสียเรื้อรัง โลหิตจาง ไม่มี IgE | anti-tTG IgA, biopsy |
| NCGS | ไม่ใช่ IgE ไม่ใช่ Celiac | ปวดท้อง สมองล้า อาการช้า | Exclusion diagnosis |
อาการแพ้ IgE — 3 ระดับความรุนแรง
อาการของภูมิแพ้ IgE มีตั้งแต่เล็กน้อยถึงอันตรายถึงชีวิต สามารถแบ่งได้เป็น 3 ระดับ:
- ลมพิษ (Urticaria) ผื่นแดงคัน
- บวมเฉพาะที่ริมฝีปาก ตา ปาก
- คันปาก คันคอ (Oral Allergy Syndrome)
- น้ำตาไหล น้ำมูกไหล จาม
- อาการเกิดใน 2–30 นาที
- อาเจียน ปวดเกร็งท้อง ท้องเสีย
- หายใจมีเสียงวี้ด (Wheezing)
- แน่นหน้าอก หายใจไม่สะดวก
- บวมที่ลิ้นและคอหอย
- มึนงง หน้ามืด
- ความดันโลหิตตกเฉียบพลัน
- ทางเดินหายใจอุดตัน หมดสติ
- หัวใจเต้นผิดจังหวะ Cardiac arrest
- เกิดใน 5–30 นาที หลังสัมผัส
- รักษา: Epinephrine + โทร 1669
- ฉีด Epinephrine (Adrenaline) Auto-injector ที่ต้นขาด้านนอกทันที (ถ้ามี)
- โทร 1669 แจ้งว่า "แพ้อาหารรุนแรง"
- ให้ผู้ป่วยนอนราบยกขาสูง ห้ามลุกนั่ง (ป้องกัน Distributive Shock)
- ถ้าหมดสติและไม่หายใจ — เริ่ม CPR
8 อาหารก่อภูมิแพ้ที่พบบ่อยที่สุด (Big 8)
องค์การอาหารและยาสหรัฐ (FDA) กำหนดอาหาร 8 ชนิดที่เป็นสาเหตุของการแพ้อาหาร IgE มากกว่า 90% ของทุกกรณีทั่วโลก:
การตรวจ Specific IgE — ทำอย่างไร และอ่านผลอย่างไร
การตรวจภูมิแพ้ IgE มี 2 วิธีหลักที่ได้มาตรฐานทางการแพทย์:
| วิธีตรวจ | วิธีการ | ข้อดี | ข้อเสีย | เหมาะกับ |
|---|---|---|---|---|
| Specific IgE Blood Test |
เจาะเลือดวัดระดับ IgE antibody ต่อสารก่อภูมิแพ้แต่ละชนิด ผลออกใน 3–7 วัน | ไม่กระตุ้นอาการ ตรวจหลายชนิดพร้อมกัน ไม่ต้องหยุดยา | ราคาสูงกว่า ต้องรอผล | ผู้มีประวัติ Anaphylaxis · เด็กเล็ก · ผู้ที่หยุดยาไม่ได้ |
| Skin Prick Test (SPT) |
หยดสารสกัดบนผิวหนัง ใช้หลอดสะกิด อ่านผลใน 15–20 นาที | ผลเร็ว ค่าใช้จ่ายต่ำกว่า ตรวจหลายชนิดพร้อมกันได้ | ต้องหยุดยาแก้แพ้ 3–5 วันก่อนตรวจ · อาจกระตุ้นอาการในผู้ที่ไวมาก | ผู้มีอาการชัดเจน · ต้องการผลเร็ว · ไม่มีประวัติ Anaphylaxis |
การแปลผล Specific IgE — ค่าหมายความว่าอย่างไร
| ระดับ IgE (kU/L) | Class | ความหมาย |
|---|---|---|
| < 0.35 | Class 0 | ไม่มีการไว / ไม่ตรวจพบ |
| 0.35–0.69 | Class 1 | ไวต่ำ — อาจมีอาการเล็กน้อย |
| 0.70–3.49 | Class 2 | ไวปานกลาง — มีอาการได้ |
| 3.50–17.49 | Class 3 | ไวสูง — มีอาการชัดเจน |
| 17.50–49.99 | Class 4 | ไวสูงมาก — ระวัง Anaphylaxis |
| ≥ 50.00 | Class 5–6 | ไวสูงมากที่สุด — ความเสี่ยงสูง |
ระดับ IgE เป็นตัวชี้วัดการไวต่อสารก่อภูมิแพ้ แต่ไม่ได้บ่งบอกความรุนแรงของอาการโดยตรง — ผู้ที่มี IgE Class 2 บางคนมีอาการรุนแรงกว่าผู้ที่มี Class 4 ขึ้นอยู่กับปัจจัยอื่นด้วย เช่น ปริมาณอาหารที่กิน การออกกำลังกาย แอลกอฮอล์ และความเครียด
ไม่แน่ใจว่าแพ้อาหาร IgE หรือแพ้อาหารแฝง IgG?
Thrive Wellness Clinic ลาดพร้าว — ตรวจ Specific IgE และ IgG Food Intolerance วินิจฉัยถูกประเภท วางแผนการหลีกเลี่ยงเฉพาะบุคคล
แพ้แล้วจัดการอย่างไร — แนวทางระยะยาว
การจัดการภูมิแพ้ IgE อาหารต้องครอบคลุม 3 ด้าน:
1. การหลีกเลี่ยง (Avoidance)
หลักการสำคัญที่สุด — ผู้ที่มี IgE Class 3 ขึ้นไปควรหลีกเลี่ยงอาหารที่แพ้อย่างเด็ดขาด รวมถึงการปนเปื้อน (Cross-contamination) ในครัวและโรงงาน อ่านฉลากส่วนประกอบทุกครั้งก่อนซื้อ
2. ยาฉุกเฉินที่ต้องพกติดตัว
- Epinephrine Auto-injector (EpiPen): สำหรับผู้มีประวัติ Anaphylaxis หรือมี IgE สูงมาก — แพทย์จะสั่งจ่ายให้ตามข้อบ่งชี้
- Antihistamine (Cetirizine / Loratadine): บรรเทาอาการเบา–ปานกลาง เช่น ลมพิษ คัน น้ำมูก — ไม่ใช่ยาสำหรับ Anaphylaxis
- Oral Corticosteroid: ในกรณีอาการปานกลางถึงรุนแรงที่ไม่ถึง Anaphylaxis — แพทย์สั่งเท่านั้น
3. Allergen Immunotherapy (สำหรับบางกรณี)
การรักษาด้วยการลดความไว (Oral Immunotherapy — OIT) สำหรับการแพ้กุ้งและแป้งสาลียังอยู่ในการศึกษาวิจัย ไม่ใช่การรักษามาตรฐานในปัจจุบัน ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางด้านภูมิแพ้ก่อนพิจารณา
บริการที่เกี่ยวข้องที่ Thrive Wellness Clinic
Specific IgE Panel
IgG Food Intolerance 222 รายการ
รวมระดับภูมิคุ้มกัน
เสริมภูมิคุ้มกัน
สงสัยว่าแพ้กุ้ง แพ้แป้ง หรืออาหารอื่นแบบ IgE?
ตรวจ Specific IgE วินิจฉัยให้ถูกประเภท — Thrive Wellness Clinic ลาดพร้าว
เปิดทุกวัน 10:00–19:00 | The Crystal Park ชั้น 2 อาคาร B
อ้างอิง
- Sricharoen P, et al. "Seafood Allergy in Asia: Geographical Specificity and Beyond." Frontiers in Allergy, 2022. PMC8974776. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8974776/
- Nugraha R, et al. "Comprehending the allergen repertoire of shrimp for precision molecular diagnosis." Frontiers in Allergy, 2022. PMC9795902. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9795902/
- Ruethers T, et al. "Shellfish and House Dust Mite Allergies: Is the Link Tropomyosin?" Clinical Reviews in Allergy & Immunology, 2016. PMC4713872. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4713872/
- Jirapongsananuruk O, et al. "Omega-5 and Gamma Gliadin are the Major Allergens in Adult-Onset IgE-Mediated Wheat Allergy: Results from Thai Cohort." Journal of Asthma and Allergy, 2021. PMC8290192. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8290192/
- Bumrungrad International Hospital. "Allergy Center — IgE Food Allergy Testing." bumrungrad.com
คำถามที่พบบ่อย
แพ้กุ้ง IgE คืออะไร ทำไมปรุงสุกแล้วยังแพ้อยู่?
การแพ้กุ้งแบบ IgE เกิดจากโปรตีน Tropomyosin (Pen m 1) ที่ร่างกายจดจำว่าเป็น 'สิ่งแปลกปลอม' จึงสร้าง IgE antibody ไว้โจมตี Tropomyosin เป็นโปรตีนที่ทนความร้อนสูงมาก ไม่สลายตัวแม้จะต้ม ผัด หรืออบ ทำให้ปรุงสุกแล้วยังก่อภูมิแพ้ได้เต็มที่ จากการศึกษาในประเทศไทย (PMC9795902) พบว่า 68.8% ของผู้แพ้กุ้งในไทยมีการไวต่อ Tropomyos
IgE กับ IgG ต่างกันอย่างไร?
IgE คือภูมิแพ้เฉียบพลัน (Type I Hypersensitivity) อาการเกิดภายใน 2 นาที–2 ชั่วโมงหลังสัมผัสสารก่อภูมิแพ้ เช่น ลมพิษ บวม หายใจลำบาก อาจรุนแรงถึง Anaphylaxis ส่วน IgG คือการตอบสนองแบบล่าช้า (Food Intolerance/Sensitivity) อาการเกิดช้า 2–72 ชั่วโมง เช่น ท้องอืด ปวดหัว ผิวหนังอักเสบ — วิธีตรวจและการรักษาแตกต่างกันโดยสิ้นเชิ
อาการแพ้กุ้ง แพ้แป้ง IgE มีอะไรบ้าง?
อาการมี 3 ระดับ — ระดับเบา: ลมพิษ ผื่นแดง คัน น้ำตาไหล จาม อาการเกิดใน 2–30 นาที · ระดับปานกลาง: บวมริมฝีปากและลิ้น อาเจียน ปวดเกร็งท้อง หายใจมีเสียงวี้ด · ระดับรุนแรง (Anaphylaxis): ความดันตก หมดสติ หัวใจหยุดเต้น ต้องฉีด Epinephrine ทันทีและเรียก 1669
ตรวจภูมิแพ้ IgE ทำอย่างไร?
มี 2 วิธีหลัก — (1) Specific IgE Blood Test: เจาะเลือดวัดระดับ IgE antibody ต่อสารก่อภูมิแพ้แต่ละชนิด ผลออกใน 3–7 วัน ไม่มีความเสี่ยงกระตุ้นอาการ เหมาะกับผู้ที่มีประวัติ Anaphylaxis (2) Skin Prick Test: หยดสารสกัดภูมิแพ้บนผิวหนังแล้วสะกิด อ่านผลใน 15–20 นาที แม่นยำแต่ต้องหยุดยาแก้แพ้ก่อนตรวจ 3–5 วัน
แพ้กุ้งหายเองได้ไหม ต้องหลีกเลี่ยงตลอดชีวิตไหม?
ภูมิแพ้กุ้งในผู้ใหญ่มักไม่หายเองได้ง่ายนัก — ต่างจากการแพ้นมหรือไข่ในเด็กที่มักดีขึ้นเมื่อโต ผู้แพ้กุ้งควรหลีกเลี่ยงสัตว์ทะเลประเภทครัสตาเซีย (กุ้ง ปู กั้ง กุ้งมังกร) เนื่องจาก Tropomyosin มีโครงสร้างคล้ายกัน นอกจากนี้ 30% ของผู้แพ้กุ้งในไทยมีการไวต่อไรฝุ่นร่วมด้วย เพราะ Tropomyosin ในไรฝุ่นมีความคล้ายคลึงสูง ควรตรวจ S
แพ้แป้งสาลี IgE ต่างจากแพ้กลูเตน Celiac Disease อย่างไร?
ต่างกันโดยสิ้นเชิง — แพ้แป้งสาลี IgE: ปฏิกิริยา IgE ต่อโปรตีน Gliadin หรือ Glutenin อาการเฉียบพลันใน 2 ชั่วโมง มีได้ทั้งผิวหนัง ระบบทางเดินหายใจ และ Anaphylaxis ตรวจด้วย Specific IgE · Celiac Disease: ปฏิกิริยา T-cell autoimmune ต่อ Gluten ทำลายผนังลำไส้เล็ก ไม่มี IgE เกี่ยวข้อง อาการช้า ได้แก่ ท้องเสียเรื้อรัง โลหิตจา
Bangkok's functional medicine clinic — personalised care, science-backed.
นัดตรวจที่ Thrive →