ทำไมหลายคนออกจากแคปซูล HBOT แล้วคืนนั้นหลับลึกขึ้น — วิทยาศาสตร์บอกอะไรบ้าง

หลายคนที่ทำ HBOT (ออกซิเจนบำบัดความดันสูง) เล่าว่าคืนนั้นหลับลึกขึ้นผิดปกติ ความรู้สึกนี้มีคำอธิบายทางกลไกจริง แต่เมื่อดูหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ในภาพรวม ยังไม่มีข้อมูลสนับสนุนว่า HBOT ช่วยคนที่นอนไม่หลับทั่วไปอย่างมีนัยสำคัญ — ผลที่ชัดเจนจริงพบเฉพาะในบางกลุ่มเท่านั้น

ทำไมคนออกจากห้อง HBOT แล้วรู้สึกหลับดีขึ้น

ในเซสชัน HBOT ร่างกายได้รับออกซิเจนละลายในเลือดมากกว่าปกติหลายเท่า ซึ่งอาจไปกระตุ้นกลไกที่เกี่ยวข้องกับการผ่อนคลายของระบบประสาทได้หลายทาง เช่น การลดการอักเสบในร่างกาย การปรับสมดุลของระบบประสาทอัตโนมัติ และความรู้สึกผ่อนคลายจากการนอนนิ่งในที่ปิดเป็นเวลานานเกือบชั่วโมง

Key finding: ความรู้สึก "ง่วงหลังทำ HBOT" ที่หลายคนพบเป็นปรากฏการณ์ที่มีคำอธิบายเชิงกลไกได้ แต่ความรู้สึกระยะสั้นหลังทำ 1 ครั้ง กับ "คุณภาพการนอนที่ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติเมื่อวัดในกลุ่มใหญ่" เป็นคนละเรื่องกัน — บทความนี้จะแยกสองเรื่องนี้ออกจากกันให้ชัด

นี่คือเหตุผลที่บทความนี้ไม่รีบสรุปว่า "HBOT ช่วยให้นอนหลับดีขึ้น" ทันที เพราะความรู้สึกส่วนตัวหลังทำ 1 ครั้งไม่เท่ากับหลักฐานทางสถิติที่วัดในกลุ่มตัวอย่างขนาดใหญ่

ภาพรวมหลักฐาน — ต้องพูดตรงๆ ก่อน

งาน Systematic Review และ Meta-analysis ที่รวมผลการศึกษาแบบ Randomized Controlled Trial (RCT) 4 ฉบับ รวมผู้เข้าร่วมทั้งหมด 243 คน วัดผลด้วย Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI ดัชนีคุณภาพการนอนหลับที่ใช้กันแพร่หลายในงานวิจัย) พบว่า คะแนน PSQI โดยรวมของกลุ่มที่ทำ HBOT ไม่ต่างจากกลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (Mean Difference = -0.03, 95% CI -5.42 ถึง 5.36, p=0.99) [1]

สำคัญ: ตัวเลขนี้คือคำตอบตรงๆ สำหรับคนที่ถามว่า "HBOT ช่วยนอนหลับจริงไหม" ในภาพรวมของประชากรทั่วไป — คำตอบคือหลักฐานยังไม่สนับสนุนชัดเจน แต่ตัวเลขนี้ไม่ได้แปลว่า HBOT ไม่ช่วยใครเลย เพราะเมื่อแยกดูเป็นกลุ่มย่อยกลับพบผลที่ต่างออกไปอย่างชัดเจน

นี่คือจุดที่คลินิกส่วนใหญ่มักข้ามไป — การพูดว่า "HBOT ช่วยให้หลับลึกขึ้นแน่นอน" โดยไม่พูดถึง Meta-analysis นี้เลย เป็นการเล่าหลักฐานไม่ครบ

กลุ่มที่เห็นผลจริง

แม้ภาพรวมในประชากรทั่วไปจะยังไม่ชัดเจน แต่มีอย่างน้อย 3 กลุ่มที่งานวิจัยพบผลบวกชัดเจน:

1. ผู้ป่วย Long COVID — การศึกษาที่ Sagol Center ติดตามผู้ป่วย Long COVID ที่ทำ HBOT 60 เซสชัน จำนวน 92 คน พบว่า คะแนน PSQI ทั้งคะแนนรวมและทั้ง 5 มิติย่อยดีขึ้นในระดับปานกลางถึงมาก (Effect Size 0.47-0.79) ในระยะสั้น และดีขึ้นต่อเนื่องถึงระดับมาก (Effect Size 0.94) เมื่อติดตามผลระยะยาว ผลยังคงอยู่นานถึง 1 ปีหลังทำครบคอร์ส [2]

2. คนที่นอนไม่หลับเรื้อรังจากการอยู่บนที่สูง — RCT ปี 2025 ในผู้ป่วยนอนไม่หลับเรื้อรังบนพื้นที่สูง 80 คน แบ่งกลุ่มทำ HBOT กับกลุ่มควบคุมอัตราส่วน 1:1 พบว่า คะแนน Insomnia Severity Index (ISI) ของกลุ่ม HBOT ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญเมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุม พร้อมกับความอ่อนล้า ความวิตกกังวล และภาวะซึมเศร้าที่ดีขึ้นด้วย ไม่พบผลข้างเคียงร้ายแรง [3]

3. ผู้ป่วยพาร์กินสัน — Meta-analysis ที่รวม RCT 7 ฉบับ ผู้ป่วยรวม 461 คน พบว่า HBOT เป็นการรักษาเสริมที่ช่วยให้คะแนน PSQI ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ (Mean Difference = -2.52, p<0.00001) รวมถึงประสิทธิภาพการนอนที่ดีขึ้น ระยะเวลานอนหลับรวมเพิ่มขึ้น และตื่นกลางดึกน้อยลง [4]

Key finding: จุดร่วมของทั้ง 3 กลุ่มนี้คือเป็นกลุ่มที่มีภาวะอักเสบเรื้อรังหรือความเสียหายของระบบประสาทที่ชัดเจนอยู่แล้ว (การอักเสบหลังติดเชื้อ ภาวะขาดออกซิเจนจากที่สูง หรือความเสื่อมของระบบประสาทในพาร์กินสัน) ซึ่งเป็นกลไกที่ HBOT มีหลักฐานรองรับชัดเจนกว่าการนอนไม่หลับทั่วไปที่ไม่มีสาเหตุจำเพาะ

ใครไม่ควรคาดหวังผลจาก HBOT อย่างเดียว

ถ้าคุณนอนไม่หลับแบบทั่วไป ไม่มีภาวะ Long COVID ไม่ได้อยู่บนที่สูง และไม่มีโรคทางระบบประสาทเรื้อรัง หลักฐานตอนนี้ยังไม่สนับสนุนว่า HBOT เพียงอย่างเดียวจะช่วยแก้ปัญหาการนอนได้อย่างมีนัยสำคัญ ตาม Meta-analysis ในประชากรทั่วไปที่กล่าวไปข้างต้น [1]

นี่ไม่ได้แปลว่า HBOT ไม่มีประโยชน์อะไรเลยสำหรับคนกลุ่มนี้ — หลายคนอาจรู้สึกผ่อนคลายและหลับดีขึ้นในคืนที่ทำจริง แต่ในเชิงหลักฐานทางสถิติยังไม่มีข้อมูลใหญ่พอที่จะบอกว่านี่คือผลที่คาดหวังได้แน่นอนสำหรับทุกคน

ถ้านอนไม่หลับเรื้อรัง ต้องหาสาเหตุก่อน

โรงพยาบาลศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่าอาการนอนไม่หลับเรื้อรังมักมีสาเหตุที่ชัดเจนอยู่เบื้องหลัง เช่น ความผิดปกติของฮอร์โมน ความผิดปกติของระบบทางเดินหายใจอย่างภาวะหยุดหายใจขณะหลับ (Sleep Apnea) หรือความเครียดสะสมจากการงาน สุขภาพ หรือความกังวลเรื่องการเงิน [5]

จุดยืนของบทความนี้: ถ้านอนไม่หลับเรื้อรังต่อเนื่องหลายสัปดาห์ สิ่งแรกที่ควรทำคือหาสาเหตุที่แท้จริงกับแพทย์ ไม่ใช่รีบทำ HBOT เป็นทางแก้แรก — HBOT ควรเป็น "ตัวเสริม" หลังจากรู้สาเหตุและรักษาสาเหตุหลักควบคู่กันไปแล้ว ไม่ใช่ตัวแก้ปัญหาการนอนโดยลำพัง

สาเหตุที่พบบ่อยที่ควรตรวจก่อนคือ:

สาเหตุที่พบบ่อย	สิ่งที่ควรตรวจ
ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ	Sleep Study (Polysomnography)
ฮอร์โมนไม่สมดุล (คอร์ติซอล ไทรอยด์ ฮอร์โมนเพศ)	ตรวจเลือดฮอร์โมนที่เกี่ยวข้อง
ความเครียดเรื้อรัง / วิตกกังวล	ประเมินโดยแพทย์หรือนักจิตวิทยา

สิ่งที่แพทย์ Thrive พบจากเคสจริง

"คนไข้ที่มาถามเรื่อง HBOT กับการนอนมักเริ่มจากประสบการณ์ส่วนตัวว่า 'ทำแล้วรู้สึกหลับดีขึ้น' ซึ่งเป็นเรื่องจริงที่เกิดขึ้นได้ แต่เราจะอธิบายตรงๆ ว่าในภาพรวมหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ยังไม่ชัดเจนพอสำหรับคนนอนไม่หลับทั่วไป สิ่งที่เราทำก่อนเสมอคือถามประวัติเพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง โดยเฉพาะภาวะหยุดหายใจขณะหลับกับความไม่สมดุลของฮอร์โมนที่เจอบ่อยมากในคนไข้ที่มาปรึกษาเรื่องนอนไม่หลับ ถ้าเจอสาเหตุชัดเจน เราจะรักษาที่ต้นตอก่อน แล้วค่อยพิจารณา HBOT เป็นตัวเสริม ไม่ใช่ทางลัดตัวเดียว"

— นายแพทย์พิจักษณ์ วงศ์วิศิษฎ์ (หมอบาย), Preventive & Regenerative Medicine, Thrive Wellness Center

สิ่งที่แพทย์ Thrive แนะนำก่อนตัดสินใจ:

• ถ้านอนไม่หลับเรื้อรังต่อเนื่องเกิน 2-3 สัปดาห์ ควรตรวจหาสาเหตุก่อนเริ่ม HBOT
• ถ้ามีภาวะ Long COVID หรืออาการหลังติดเชื้อเรื้อรัง HBOT เป็นทางเลือกที่มีหลักฐานสนับสนุนชัดเจนกว่ากลุ่มอื่น
• อย่าคาดหวังว่า HBOT ครั้งเดียวจะแก้ปัญหาการนอนเรื้อรังได้ถาวร ควรมองเป็นส่วนหนึ่งของแผนดูแลสุขภาพโดยรวม

References

[1] The Effects of Hyperbaric Oxygen Therapy on Sleep Quality: A Systematic Review and Meta-Analysis. Annals of Clinical and Analytical Medicine, Crimson Publishers. https://crimsonpublishers.com/acam/fulltext/ACAM.000708.php

[2] Long term outcomes of hyperbaric oxygen therapy in post covid condition: longitudinal follow-up of a randomized controlled trial. Scientific Reports. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10869702/

[3] Sun, B., et al. Hyperbaric oxygen treatment for chronic insomnia at high altitude: A prospective, randomized, open-label, parallel-group trial. Travel Medicine and Infectious Disease (2025). https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1477893925000407

[4] Efficacy of hyperbaric oxygen therapy as an adjunct therapy in the treatment of sleep disorders among patients with Parkinson's disease: a meta-analysis. Frontiers in Neurology (2024). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11322060/

[5] โรงพยาบาลศิริราช ปิยมหาราชการุณย์. นอนไม่หลับ เกิดจากอะไร? [What causes insomnia?]. https://www.siphhospital.com/th/news/article/share/insomnia

---