ผลข้างเคียงปากกาลดน้ำหนัก อันตรายไหม ใครไม่ควรใช้? คู่มือจากแพทย์

ผลข้างเคียงของปากกาลดน้ำหนักที่พบบ่อยที่สุดคืออาการทางเดินอาหาร เช่น คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย หรือท้องผูก ซึ่งส่วนใหญ่เกิดช่วงเริ่มยาและเบาลงเมื่อแพทย์ค่อย ๆ ปรับขนาดยา [1][7] ส่วนผลข้างเคียงที่พบน้อยแต่รุนแรง เช่น ตับอ่อนอักเสบหรือถุงน้ำดีอักเสบ ต้องหยุดยาและพบแพทย์ทันที และผู้ที่ตั้งครรภ์หรือมีประวัติมะเร็งไทรอยด์ชนิดเมดัลลารีในครอบครัวไม่ควรใช้ยานี้ [7]

---

ปากกาลดน้ำหนักคืออะไร ทำงานอย่างไร

"ปากกาลดน้ำหนัก" เป็นชื่อเรียกทั่วไปของยาฉีดที่บรรจุมาในอุปกรณ์รูปร่างคล้ายปากกา ใช้ฉีดใต้ผิวหนังบริเวณหน้าท้อง ต้นขา หรือต้นแขน ตัวยาส่วนใหญ่อยู่ในกลุ่ม GLP-1 receptor agonist หรือยาที่เลียนแบบฮอร์โมน GLP-1 ซึ่งลำไส้หลั่งออกมาเองหลังกินอาหาร

ลองนึกภาพว่า GLP-1 เป็น "สัญญาณบอกว่าอิ่มแล้ว" ที่ลำไส้ส่งไปให้สมอง ยาทำให้สัญญาณนี้ดังขึ้นและอยู่นานขึ้น ผลที่ได้คือ

1. สมองรับรู้ว่าอิ่มเร็วขึ้น ความอยากอาหารลดลง
2. อาหารค้างในกระเพาะนานขึ้น จึงอิ่มนานกว่าเดิม
3. ตับอ่อนหลั่งอินซูลินตามระดับน้ำตาลได้ดีขึ้น

ยาที่ใช้กันในปัจจุบันมีหลายตัว ต่างกันที่ความถี่ในการฉีดและกลไกเสริม

• liraglutide ฉีดวันละครั้ง [3]
• semaglutide ฉีดสัปดาห์ละครั้ง [1]
• tirzepatide ฉีดสัปดาห์ละครั้ง ออกฤทธิ์ทั้งต่อ GLP-1 และฮอร์โมนอิ่มอีกตัวคือ GIP [2]

งานวิจัยขนาดใหญ่ในวารสาร New England Journal of Medicine พบว่า เมื่อใช้ยาเหล่านี้ร่วมกับการปรับพฤติกรรม น้ำหนักลดลงมากกว่ากลุ่มที่ได้ยาหลอกอย่างชัดเจน [1][2][3] แต่ผลในแต่ละคนต่างกันมาก และไม่มียาตัวใดใช้แทนการปรับอาหาร การนอน และการขยับร่างกายได้

ทำความเข้าใจ: ในประเทศไทย ยากลุ่มนี้ขึ้นทะเบียนเพื่อรักษาเบาหวานชนิดที่ 2 และควบคุมน้ำหนักในผู้ที่มีภาวะอ้วน ไม่ใช่ยาลดน้ำหนักเพื่อความสวยงามสำหรับคนทั่วไป [10]

---

ผลข้างเคียงปากกาลดน้ำหนักที่ต้องรู้

ผลข้างเคียงที่พบบ่อย

อาการระบบทางเดินอาหารพบบ่อยที่สุด ได้แก่ คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ท้องผูก ท้องอืด และแสบร้อนกลางอก [1][7] ส่วนใหญ่เกิดช่วงเริ่มยาหรือช่วงเพิ่มขนาดยา แล้วค่อย ๆ ดีขึ้น

ในงานวิจัย STEP 1 ผู้ที่ได้ semaglutide หยุดยาเพราะอาการทางเดินอาหาร 4.5% เทียบกับ 0.8% ในกลุ่มยาหลอก [1] ตัวเลขนี้บอกว่าคนส่วนใหญ่ทนยาได้ โดยเฉพาะเมื่อแพทย์เริ่มจากขนาดต่ำแล้วค่อย ๆ เพิ่ม ซึ่งเป็นหลักการใช้ยาที่ระบุในเอกสารกำกับยา [7]

วิธีที่ช่วยลดอาการ

• กินมื้อเล็กลง หยุดกินเมื่อเริ่มอิ่ม
• เลี่ยงอาหารทอดและอาหารมันจัด
• ดื่มน้ำให้พอ โดยเฉพาะถ้าท้องเสียหรืออาเจียน
• ไม่เพิ่มขนาดยาเองเพราะ "อยากให้ลดเร็วขึ้น"

อาการที่ต้องพบแพทย์ทันที

หยุดยาและพบแพทย์ทันที ถ้ามีอาการเหล่านี้: ปวดท้องรุนแรงต่อเนื่อง ปวดร้าวไปหลัง (อาจเป็นตับอ่อนอักเสบ) ปวดท้องขวาบนร่วมกับไข้หรือตัวเหลือง (อาจเป็นถุงน้ำดีอักเสบ) อาเจียนจนกินดื่มไม่ได้ ตามัวหรือมองไม่เห็นข้างเดียวทันที ก้อนที่คอ กลืนลำบาก เสียงแหบ หรือผื่นและหน้าบวมหายใจลำบาก [6][7]

ประเด็นที่ยังศึกษาอยู่

• เส้นประสาทตา: การศึกษาย้อนหลังจากโรงพยาบาลในสหรัฐฯ พบความสัมพันธ์ระหว่าง semaglutide กับภาวะเส้นประสาทตาขาดเลือด (NAION) ซึ่งทำให้ตามัวข้างเดียวแบบเฉียบพลัน [6] การศึกษาแบบนี้ยังสรุปไม่ได้ว่ายาเป็นสาเหตุ แต่เป็นเหตุผลที่ควรแจ้งแพทย์ทันทีถ้าการมองเห็นเปลี่ยน
• กล้ามเนื้อ: น้ำหนักที่ลดลงมีทั้งไขมันและกล้ามเนื้อ อย. เตือนว่าการใช้ยาผิดขนาดอาจทำให้สูญเสียกล้ามเนื้อ [10] การกินโปรตีนให้พอและออกกำลังกายแบบมีแรงต้านจึงสำคัญ

หยุดยาแล้วน้ำหนักเด้งกลับไหม

งานวิจัยพบว่าเมื่อหยุดยาหลังใช้มา 68 สัปดาห์ หนึ่งปีต่อมาผู้เข้าร่วมได้น้ำหนักกลับคืนประมาณสองในสามของที่ลดไป [4] นี่ไม่ได้แปลว่ายาไม่ได้ผล แต่บอกว่าภาวะอ้วนเป็นโรคเรื้อรัง คล้ายความดันสูง ที่ต้องมีแผนดูแลระยะยาว แพทย์ควรคุยเรื่องแผนหลังหยุดยาตั้งแต่วันแรก

---

ปากกาลดน้ำหนัก เหมาะกับใคร

เกณฑ์ในเอกสารกำกับยาและแนวทางสากล ใช้ค่าดัชนีมวลกาย (BMI คือ น้ำหนักเป็นกิโลกรัม หารด้วยส่วนสูงเป็นเมตรยกกำลังสอง) ร่วมกับโรคที่มีอยู่ [7][9] โดยทั่วไปคือ

• BMI ตั้งแต่ 30 ขึ้นไป หรือ
• BMI ตั้งแต่ 27 ขึ้นไป ร่วมกับโรคที่เกี่ยวกับน้ำหนักอย่างน้อย 1 โรค เช่น ความดันโลหิตสูง เบาหวานชนิดที่ 2 ไขมันในเลือดผิดปกติ ไขมันพอกตับ หรือหยุดหายใจขณะหลับ

แต่ตัวเลขเหล่านี้มาจากงานวิจัยในคนตะวันตกเป็นหลัก องค์การอนามัยโลกพบว่าคนเอเชียเริ่มมีความเสี่ยงเบาหวานและโรคหัวใจที่ BMI ต่ำกว่าคนตะวันตก และเสนอให้ใช้ BMI 23 และ 27.5 เป็นจุดเฝ้าระวังเพิ่มเติมในคนเอเชีย [5] คนไทยหลายคนที่ BMI ยังไม่ถึง 30 จึงอาจมีไขมันสะสมรอบเอวและน้ำตาลในเลือดสูงแล้ว

ดังนั้นการตัดสินว่า "เหมาะ" หรือไม่ จึงไม่ได้ดูแค่ตัวเลขบนตาชั่ง แพทย์จะดูภาพรวมร่วมด้วย

สิ่งที่แพทย์ประเมิน	ทำไมสำคัญ
BMI และรอบเอว	ไขมันรอบเอวสัมพันธ์กับโรคเมตาบอลิกมากกว่าน้ำหนักรวม
น้ำตาลสะสม (HbA1c) ไขมันในเลือด ค่าตับ ค่าไต	หาโรคร่วมที่ยาอาจช่วย และค่าที่ต้องระวังก่อนใช้ยา
ประวัติการลดน้ำหนักที่ผ่านมา	ยาเหมาะกับคนที่ปรับพฤติกรรมจริงจังแล้วยังไม่ได้ผลพอ
ยาที่ใช้อยู่	ยาเบาหวานบางตัวใช้ร่วมกันแล้วเสี่ยงน้ำตาลต่ำ
ประวัติส่วนตัวและครอบครัว	คัดกรองข้อห้ามใช้ (ดูหัวข้อถัดไป)
แผนมีบุตร	ต้องหยุดยาล่วงหน้าก่อนตั้งครรภ์

องค์การอนามัยโลกออกแนวทางการใช้ยากลุ่ม GLP-1 รักษาโรคอ้วนในผู้ใหญ่ฉบับแรกเมื่อปลายปี 2568 โดยแนะนำแบบ "มีเงื่อนไข" ให้ใช้ระยะยาวในผู้ใหญ่ที่มีภาวะอ้วน (ยกเว้นหญิงตั้งครรภ์) และให้ใช้ร่วมกับการปรับพฤติกรรมอย่างเป็นระบบ [9]

ใครไม่ใช่กลุ่มเป้าหมาย: คนที่น้ำหนักปกติแต่อยากลดอีก 2–3 กิโลก่อนงานแต่งหรือก่อนเที่ยว ไม่เข้าเกณฑ์การใช้ยานี้ ความเสี่ยงจากยาไม่คุ้มกับประโยชน์ที่ได้

---

ใครไม่ควรใช้ปากกาลดน้ำหนัก

ข้อนี้คือส่วนที่บทความออนไลน์ส่วนใหญ่ข้ามไป แต่สำคัญที่สุด แบ่งได้เป็น 2 กลุ่ม

กลุ่มที่ห้ามใช้

ตามเอกสารกำกับยาที่อนุมัติโดยองค์การอาหารและยาสหรัฐฯ (US FDA) [7]

• ตัวเองหรือคนในครอบครัวเคยเป็นมะเร็งไทรอยด์ชนิดเมดัลลารี (MTC) ในสัตว์ทดลองพบเนื้องอกของเซลล์ไทรอยด์บางชนิด แม้ยังไม่ยืนยันในคน ยาจึงมีคำเตือนระดับสูงสุดในฉลาก
• มีกลุ่มอาการ MEN2 (โรคทางพันธุกรรมที่ทำให้เกิดเนื้องอกต่อมไร้ท่อหลายตำแหน่ง)
• เคยแพ้ยาตัวนี้หรือส่วนประกอบรุนแรง
• ตั้งครรภ์ การลดน้ำหนักระหว่างตั้งครรภ์ไม่มีประโยชน์และอาจเป็นอันตรายต่อทารก เอกสารกำกับยาแนะนำให้หยุดยาอย่างน้อย 2 เดือนก่อนวางแผนตั้งครรภ์ [7]

กลุ่มที่ต้องให้แพทย์พิจารณาอย่างระมัดระวัง

สถานการณ์	ประเด็นที่ต้องระวัง
เคยเป็นตับอ่อนอักเสบ	ยามีคำเตือนเรื่องตับอ่อนอักเสบ [7]
เคยมีนิ่วในถุงน้ำดี	การลดน้ำหนักเร็วและตัวยาสัมพันธ์กับโรคถุงน้ำดี [7]
ใช้อินซูลินหรือยากลุ่มซัลโฟนิลยูเรีย	เสี่ยงน้ำตาลในเลือดต่ำ ต้องปรับยาเดิม [7]
เบาหวานขึ้นจอตา	ระดับน้ำตาลที่ลดลงเร็วอาจทำให้จอตาแย่ลงชั่วคราว [7]
โรคไตเรื้อรัง	อาเจียนหรือท้องเสียมากทำให้ขาดน้ำ ไตทำงานแย่ลงได้ [7]
เคยมีภาวะซึมเศร้าหรือคิดทำร้ายตัวเอง	ฉลากยาให้เฝ้าระวังอารมณ์ระหว่างใช้ [7]
มีประวัติความผิดปกติด้านการกิน เช่น กินแล้วล้วงคอ	ยาที่กดความอยากอาหารอาจทำให้พฤติกรรมเดิมแย่ลง ต้องดูแลร่วมกับผู้เชี่ยวชาญด้านจิตใจ
ให้นมบุตร	ข้อมูลความปลอดภัยยังมีจำกัด
กำลังจะผ่าตัดหรือส่องกล้อง	ยาทำให้อาหารค้างในกระเพาะนาน เสี่ยงสำลักระหว่างดมยา ต้องแจ้งแพทย์ผู้ผ่าตัด [7]
อายุต่ำกว่า 18 ปี หรือผู้สูงอายุที่ตัวเล็ก กล้ามเนื้อน้อย	ต้องประเมินเฉพาะทาง เพราะเสี่ยงสูญเสียกล้ามเนื้อ

ถ้าคุณอยู่ในกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งข้างต้น ไม่ได้แปลว่าใช้ไม่ได้เสมอไป แต่แปลว่าต้องมีแพทย์ประเมินและติดตามใกล้ชิดกว่าคนทั่วไป นี่คือเหตุผลที่ยานี้ไม่ควรซื้อมาฉีดเอง

คำเตือน: ก่อนเริ่มใช้ บอกแพทย์ให้ครบทั้งโรคประจำตัว ยาและอาหารเสริมที่ใช้อยู่ ประวัติมะเร็งในครอบครัว และแผนการมีบุตร ข้อมูลเหล่านี้เปลี่ยนการตัดสินใจของแพทย์ได้

---

ทำไมต้องให้แพทย์สั่งจ่าย และดูแลเป็นรายเคส

กฎหมายใหม่: ยาควบคุมพิเศษ ตั้งแต่ 15 ก.ย. 2569

กระทรวงสาธารณสุขออกประกาศเรื่องยาควบคุมพิเศษ (ฉบับที่ 58) ให้ยากลุ่ม GLP-1 ชนิดฉีด เช่น liraglutide และ semaglutide เป็นยาควบคุมพิเศษ มีผลตั้งแต่ 15 กันยายน 2569 [10] สาระสำคัญคือ

• ร้านขายยาต้องจ่ายตามใบสั่งแพทย์ และเภสัชกรต้องเป็นผู้ส่งมอบยา
• อย. เริ่มระบบติดตามเส้นทางยา (Track & Trace) สแกนสติกเกอร์บนกล่องเพื่อตรวจว่าเป็นยาจริง
• การขายโดยไม่มีใบสั่งแพทย์มีโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี หรือปรับไม่เกิน 10,000 บาท [10]

เหตุผลที่ อย. ออกมาตรการนี้ คือพบการนำยาไปใช้ลดน้ำหนักโดยไม่มีแพทย์ประเมิน รวมถึงยาปลอม ยาไม่ทราบแหล่งที่มา และการขายผ่านช่องทางออนไลน์ [10]

ซื้อออนไลน์ได้ไหม: ไม่ควร ยาที่ขายผ่านโซเชียลหรือแอปแชตไม่มีใครรับรองว่าเป็นยาจริง เก็บในอุณหภูมิที่ถูกต้อง หรือขนาดยาตรงตามฉลาก อย. ระบุว่าการฉีดยาปลอมเป็นอันตรายอย่างยิ่ง [10]

ทำไมต้องดูแล "เป็นรายเคส"

ยาตัวเดียวกัน ขนาดเดียวกัน ให้ผลและผลข้างเคียงไม่เหมือนกันในแต่ละคน การดูแลโดยแพทย์จึงไม่ใช่แค่ "เขียนใบสั่งยา" แต่เป็นกระบวนการต่อเนื่อง

1. ประเมินก่อนเริ่ม ซักประวัติ ตรวจร่างกาย ตรวจเลือด คัดกรองข้อห้ามใช้
2. เริ่มขนาดต่ำ ค่อย ๆ เพิ่ม ทุกครั้งที่ปรับขนาด แพทย์ดูว่าทนยาได้แค่ไหน
3. ติดตามสม่ำเสมอ ดูน้ำหนัก รอบเอว อาการข้างเคียง และค่าเลือดตามนัด
4. ดูแลกล้ามเนื้อและโภชนาการ วางแผนโปรตีนและการออกกำลังกายควบคู่
5. วางแผนระยะยาว ตัดสินใจร่วมกันว่าจะใช้ต่อ ลดขนาด หรือหยุด และจะรักษาน้ำหนักอย่างไรหลังหยุด

แนวทางขององค์การอนามัยโลกเองก็แนะนำให้ใช้ยานี้เป็นส่วนหนึ่งของการดูแลแบบครบวงจร ไม่ใช่ใช้ยาอย่างเดียว [9]

---

มุมมองจากแพทย์ Thrive

นายแพทย์พิจักษณ์ วงศ์วิศิษฎ์ (หมอบาย) Preventive & Regenerative Medicine · Weight Management · Thrive Wellness Clinic

"ปากกาลดน้ำหนักเป็นที่รู้จักในวงกว้าง มีหลายคนเข้ามาพร้อมคำถามว่า 'หมอ ขอปากกาได้ไหม' แต่สิ่งแรกที่เราทำคือหาว่าทำไมน้ำหนักขึ้น บางคนมีปัญหาไทรอยด์ บางคนนอนไม่พอ ความเครียดสูง หรือมีฮอร์โมนที่เสียสมดุล ถ้าไม่แก้ต้นเหตุพวกนี้ ยาก็ช่วยได้แค่ช่วงที่ใช้

เราจะดูผลเลือดก่อนทุกครั้ง ทั้งน้ำตาล ไขมัน ตับ ไต และไทรอยด์ ถ้าคนไข้เหมาะกับยา เราเริ่มขนาดต่ำและนัดติดตามใกล้ชิด สิ่งที่หมอให้ความสำคัญคือกล้ามเนื้อ เพราะน้ำหนักลดแต่กล้ามเนื้อหายไปด้วย ระยะยาวไม่ดีต่อสุขภาพ

และมีคนไข้ไม่น้อยที่หมอแนะนำว่า 'ยังไม่ต้องใช้ยา' เพราะประเมินแล้วความเสี่ยงมากกว่าประโยชน์ หรือแค่ปรับอาหารกับการนอนก็เห็นผลแล้ว การบอกว่าไม่ควรใช้ก็เป็นส่วนหนึ่งของการดูแลเหมือนกัน"

ที่ Thrive Wellness Clinic การพิจารณาใช้ปากกาลดน้ำหนักเริ่มจากการตรวจสุขภาพและพบแพทย์ แพทย์เป็นผู้ประเมินและสั่งจ่ายยาเป็นรายบุคคล ควบคู่กับการดูแลด้านอาหาร การนอน ฮอร์โมน และการออกกำลังกาย

---

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์สำหรับบุคคลใด ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่มหรือหยุดยาทุกชนิด

References

[1] Wilding, J. P. H., Batterham, R. L., Calanna, S., et al. (2021). Once-weekly semaglutide in adults with overweight or obesity. New England Journal of Medicine, 384(11), 989–1002. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2032183

[2] Jastreboff, A. M., Aronne, L. J., Ahmad, N. N., et al. (2022). Tirzepatide once weekly for the treatment of obesity. New England Journal of Medicine, 387(3), 205–216. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2206038

[3] Pi-Sunyer, X., Astrup, A., Fujioka, K., et al. (2015). A randomized, controlled trial of 3.0 mg of liraglutide in weight management. New England Journal of Medicine, 373(1), 11–22. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1411892

[4] Wilding, J. P. H., Batterham, R. L., Davies, M., et al. (2022). Weight regain and cardiometabolic effects after withdrawal of semaglutide: The STEP 1 trial extension. Diabetes, Obesity and Metabolism, 24(8), 1553–1564. https://doi.org/10.1111/dom.14725

[5] WHO Expert Consultation. (2004). Appropriate body-mass index for Asian populations and its implications for policy and intervention strategies. The Lancet, 363(9403), 157–163. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(03)15268-3

[6] Hathaway, J. T., Shah, M. P., Hathaway, D. B., et al. (2024). Risk of nonarteritic anterior ischemic optic neuropathy in patients prescribed semaglutide. JAMA Ophthalmology, 142(8), 732–739. https://doi.org/10.1001/jamaophthalmol.2024.2296

[7] U.S. Food and Drug Administration. (2024). Semaglutide injection 2.4 mg for chronic weight management — Prescribing information (NDA 215256). https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2024/215256s011lbl.pdf

[8] Lincoff, A. M., Brown-Frandsen, K., Colhoun, H. M., et al. (2023). Semaglutide and cardiovascular outcomes in obesity without diabetes. New England Journal of Medicine, 389(24), 2221–2232. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2307563

[9] Celletti, F., et al. (2026). World Health Organization guideline on the use and indications of glucagon-like peptide-1 therapies for the treatment of obesity in adults. JAMA, 335(5), 434–438. https://doi.org/10.1001/jama.2025.24288

[10] Hfocus. (2569, 14 กันยายน). อย. คุมเข้มปากกาลดน้ำหนัก "ยาควบคุมพิเศษ" เริ่ม 15 ก.ย. ต้องมีใบสั่งแพทย์ [Thai FDA tightens control of weight-loss pens as special controlled drugs from 15 Sep; prescription required]. https://www.hfocus.org/content/2026/09/39494