โกรทฮอร์โมน คืออะไร? อาการลดลงในผู้ใหญ่ และวิธีเพิ่มตามธรรมชาติ
Bangkok's functional medicine clinic — personalised care, science-backed.
นัดตรวจที่ Thrive →- โกรทฮอร์โมน (GH) ลดลง ~14% ต่อทศวรรษ หลังอายุ 30 ปี — ถือเป็นกลไกหลักของการชะลอวัย (NCBI, 2018)
- ระดับสูงสุดที่วัยรุ่น 150 µg/kg/day → อายุ 55 ปีเหลือ 25 µg/kg/day — ลดลงกว่า 83%
- อาการที่พบบ่อย: เหนื่อยล้า ไขมันหน้าท้องเพิ่ม กล้ามเนื้อลด นอนหลับแย่ลง อารมณ์ไม่คงที่
- วิธีเพิ่มตามธรรมชาติ: นอนหลับ 7–9 ชั่วโมง, ออกกำลังกาย HIIT, จำกัดน้ำตาล, Intermittent Fasting
- ตรวจด้วย IGF-1 (ไม่ใช่ GH โดยตรง) — ที่ Thrive Wellness Clinic ลาดพร้าว กรุงเทพฯ
โกรทฮอร์โมนคืออะไร?
Human Growth Hormone (HGH หรือ Somatotropin) คือฮอร์โมนโปรตีนที่ผลิตโดย ต่อมใต้สมอง (Pituitary Gland) ส่วนหน้า มีหน้าที่หลักในการควบคุมการเจริญเติบโต การซ่อมแซมเนื้อเยื่อ การเผาผลาญ และองค์ประกอบของร่างกาย
แม้จะมีชื่อว่า "ฮอร์โมนการเจริญเติบโต" แต่บทบาทของ GH ในผู้ใหญ่ไม่ใช่แค่ความสูง — มันเป็นฮอร์โมนที่ควบคุม คุณภาพชีวิตโดยรวม ตั้งแต่ระดับพลังงาน มวลกล้ามเนื้อ ไขมันสะสม ไปจนถึงสุขภาพจิต
| บทบาทของ GH ในผู้ใหญ่ | เมื่อ GH ปกติ | เมื่อ GH ต่ำ |
|---|---|---|
| มวลกล้ามเนื้อ | ✅ แข็งแรง รักษาได้ง่าย | ❌ ลดลง อ่อนแรง |
| ไขมันในร่างกาย | ✅ กระจายสม่ำเสมอ | ❌ สะสมบริเวณหน้าท้อง |
| ความหนาแน่นกระดูก | ✅ แข็งแรง ป้องกันกระดูกพรุน | ❌ เสี่ยงกระดูกพรุนสูง |
| การนอนหลับ | ✅ Deep sleep มีคุณภาพ | ❌ นอนไม่หลับ ตื่นบ่อย |
| อารมณ์และสมาธิ | ✅ มีสมาธิ อารมณ์คงที่ | ❌ ซึมเศร้า หงุดหงิดง่าย |
| ระดับคอเลสเตอรอล | ✅ LDL ปกติ | ❌ LDL สูง หัวใจเสี่ยง |
ลดลงเมื่อไหร่ และเร็วแค่ไหน?
จากข้อมูลของ NCBI Bookshelf (Growth Hormone and Aging, 2018) โกรทฮอร์โมนเริ่มลดลงตั้งแต่ช่วงทศวรรษที่ 3 ของชีวิต โดยมีอัตราการลดลงประมาณ 14% ต่อทศวรรษ
ในเชิงตัวเลขที่วัดได้จริง งานวิจัยจาก New England Journal of Medicine พบว่า:
เมื่ออายุ 55 ปี: เหลือ ~25 µg/kg/day — ลดลงกว่า 83% จากระดับสูงสุด
ที่สำคัญ: การลดลงนี้เกิดจาก แอมพลิจูดของการหลั่ง GH ในเวลากลางคืนที่ลดลง ไม่ใช่ความถี่ — หมายความว่า deep sleep คือหัวใจของการรักษาระดับ GH
ภาวะนี้มีชื่อเรียกในทางการแพทย์ว่า "Somatopause" — คล้ายกับ Menopause ในผู้หญิง แต่เกิดขึ้นในทุกเพศ และเป็นกระบวนการที่เกิดขึ้นอย่างช้าๆ ตลอดหลายสิบปี
อาการโกรทฮอร์โมนต่ำในผู้ใหญ่
อาการของภาวะโกรทฮอร์โมนต่ำมักไม่จำเพาะ — หลายคนเข้าใจผิดว่าเป็นแค่ "ความเครียด" หรือ "ความแก่ตามวัย" ตาม 2024 Update จาก PMC (PMC11508958) ปัญหาการวินิจฉัยช้าหรือไม่ถูกต้องยังคงเป็นความท้าทายหลักในทางการแพทย์
นอนเต็มที่แต่ยังอ่อนแรง ไม่สดชื่น
ออกกำลังกายเท่าเดิมแต่กล้ามเนื้อไม่โต
น้ำหนักเพิ่มโดยเฉพาะบริเวณพุง
ตื่นกลางดึก ไม่ถึง deep sleep
หลงลืมง่าย ไม่โฟกัส
ซึมเศร้า หงุดหงิด แยกตัวจากสังคม
ความหนาแน่นของกระดูกลดลง
LDL สูง เสี่ยงหัวใจและหลอดเลือด
ทำไมถึงลดลงเร็วกว่าปกติ?
นอกเหนือจากอายุที่เป็นปัจจัยหลัก ยังมีปัจจัยที่ทำให้ GH ลดลงเร็วกว่าที่ควร:
ปัจจัยที่เร่งการลดลงของ GH
| ปัจจัย | กลไก | ความรุนแรง |
|---|---|---|
| นอนไม่พอ / นอนดึก | GH หลั่ง 70% ใน deep sleep (N3) — นอนดึกหรือนอนน้อยตัดวงจรนี้โดยตรง | สูงมาก |
| น้ำตาลในเลือดสูง (อินซูลินสูง) | Insulin สูงกดการหลั่ง GH โดยตรง — อาหารหวาน แป้งขัดสี เพิ่มความเสี่ยง | สูงมาก |
| ความเครียดเรื้อรัง | Cortisol สูงขัดขวาง GHRH (Growth Hormone Releasing Hormone) | สูง |
| ไขมันสะสมมาก (โดยเฉพาะหน้าท้อง) | Visceral fat เพิ่ม Somatostatin ซึ่งเป็นตัวยับยั้ง GH | สูง |
| ขาดการออกกำลังกาย | การออกกำลังกายความเข้มข้นสูงเป็นตัวกระตุ้น GH ตามธรรมชาติที่ดีที่สุด | ปานกลาง-สูง |
| การดื่มแอลกอฮอล์ | แอลกอฮอล์รบกวน deep sleep และลด GH pulse ในคืนนั้นทันที | ปานกลาง |
6 วิธีเพิ่มโกรทฮอร์โมนตามธรรมชาติ
วิธีเหล่านี้มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์รองรับ ไม่ใช่การบอกเล่าต่อๆ กัน:
-
นอนหลับให้ครบ 7–9 ชั่วโมง และนอนก่อน 23:00
GH หลั่งมากที่สุดในช่วง 1–2 ชั่วโมงแรกหลังเข้านอนในระยะ Slow-Wave Sleep (SWS/N3) ตามการศึกษาจาก Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism ขนาดของ GH pulse ในช่วงนี้ใหญ่กว่าช่วงอื่นของวัน 3–5 เท่า -
ออกกำลังกายแบบ High-Intensity Interval Training (HIIT)
การออกกำลังกายความเข้มข้นสูงกระตุ้น GH ได้สูงสุด — โดยเฉพาะ Sprint intervals และ Resistance training แบบ compound movements (Squat, Deadlift) ผล GH จะเพิ่มสูงสุดใน 15–30 นาทีหลังออกกำลังกาย -
ควบคุมน้ำตาลและอินซูลิน
หลีกเลี่ยงน้ำตาลขัดสีและแป้งขาว ลด Glycemic Load ของมื้ออาหาร — อินซูลินที่ต่ำคือสัญญาณให้ร่างกายหลั่ง GH มากขึ้น นี่คือหนึ่งในเหตุผลที่ Intermittent Fasting ช่วยเพิ่ม GH -
ลองทำ Intermittent Fasting (IF)
การอดอาหารระยะสั้น (16:8 หรือ 5:2) ลดอินซูลินและเพิ่มการหลั่ง GH อย่างมีนัยสำคัญ งานวิจัยพบว่า การอดอาหาร 24 ชั่วโมงเพิ่มระดับ GH ขึ้น 2–5 เท่า แต่ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่มถ้ามีโรคประจำตัว -
ลดความเครียด — ไม่ใช่แค่เพื่อสุขภาพจิต
Cortisol สูงเรื้อรังยับยั้ง GHRH (สัญญาณกระตุ้นให้ปล่อย GH) โดยตรง เทคนิคที่ได้ผลจากงานวิจัย: การหายใจแบบ 4-7-8, mindfulness ≥10 นาที/วัน, ลดการใช้โซเชียลก่อนนอน -
เสริม L-Arginine และ Glutamine (ปรึกษาแพทย์ก่อน)
กรดอะมิโน L-Arginine (3–9 g ต่อวัน) และ Glutamine มีหลักฐานเบื้องต้นว่ากระตุ้นการหลั่ง GH โดยเฉพาะเมื่อรับก่อนนอน อย่างไรก็ตาม ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเสริม เพราะขนาดและความเหมาะสมขึ้นอยู่กับสุขภาพแต่ละคน
เมื่อไหร่ควรตรวจ และตรวจอะไร?
ถ้ามีอาการ ≥ 3 ข้อจากรายการด้านบน หรืออายุเกิน 40 ปีและรู้สึกว่าร่างกายเปลี่ยนไปชัดเจน ควรตรวจประเมิน
ทำไมต้องตรวจ IGF-1 ไม่ใช่ GH โดยตรง?
GH หลั่งแบบ Pulsatile — หลั่งเป็นช่วงสั้นๆ หลายครั้งต่อวัน การเจาะเลือดตอนใดก็ตามอาจได้ค่าต่ำโดยไม่ได้หมายความว่ามีปัญหา IGF-1 (Insulin-like Growth Factor-1) คือ Marker ที่ตับผลิตขึ้นจาก GH — มีค่าคงที่ตลอดวัน และสะท้อนระดับ GH ระยะยาวได้แม่นยำกว่า
ประเมินระดับโกรทฮอร์โมนระยะยาว
ตรวจฮอร์โมนครบวงจร ชาย-หญิง
วิตามินเฉพาะบุคคลตามผลตรวจ
ตรวจ Cortisol ที่เกี่ยวโยงกับ GH
คำถามที่พบบ่อย
โกรทฮอร์โมนลดลงตั้งแต่อายุเท่าไหร่?
โกรทฮอร์โมนเริ่มลดลงตั้งแต่ช่วงทศวรรษที่ 3 ของชีวิต (ราวอายุ 30 ปี) โดยลดลงประมาณ 14% ต่อทศวรรษ ตามข้อมูลจาก NCBI Bookshelf ระดับสูงสุดอยู่ที่วัยแรกรุ่น (ประมาณ 150 µg/kg/day) และลดลงเหลือ 25 µg/kg/day เมื่ออายุ 55 ปี
อาการโกรทฮอร์โมนต่ำในผู้ใหญ่มีอะไรบ้าง?
อาการของภาวะโกรทฮอร์โมนต่ำในผู้ใหญ่ ได้แก่ เหนื่อยล้าเรื้อรัง กล้ามเนื้อลดลง ไขมันสะสมบริเวณหน้าท้องเพิ่มขึ้น นอนหลับไม่ดี อารมณ์แปรปรวน ความหนาแน่นของกระดูกลดลง และคอเลสเตอรอลสูง อาการเหล่านี้มักไม่จำเพาะ ทำให้วินิจฉัยได้ยาก
วิธีเพิ่มโกรทฮอร์โมนตามธรรมชาติทำได้อย่างไร?
วิธีเพิ่มโกรทฮอร์โมนตามธรรมชาติที่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์รองรับ ได้แก่ การนอนหลับให้เพียงพอ 7–9 ชั่วโมง (GH หลั่งมากที่สุดในช่วง deep sleep), การออกกำลังกายแบบ High-Intensity Interval Training (HIIT), การจำกัดน้ำตาล, การอดอาหารระยะสั้น (Intermittent Fasting) และการลดความเครียด
ตรวจระดับโกรทฮอร์โมนที่ไหนในกรุงเทพ?
Thrive Wellness Clinic ที่ The Crystal Park ลาดพร้าว กรุงเทพฯ ให้บริการตรวจระดับ IGF-1 (ตัวชี้วัดโกรทฮอร์โมนระยะยาว) พร้อมประเมินสุขภาพองค์รวมและวางแผนฟื้นฟูฮอร์โมนแบบเฉพาะบุคคล นัดหมายได้ที่ LINE @thrivewellnessth หรือโทร 095-934-9640
โกรทฮอร์โมนกับการชะลอวัยเกี่ยวข้องกันอย่างไร?
การลดลงของโกรทฮอร์โมนตามอายุ (Somatopause) เป็นหนึ่งในกลไกหลักของการชะลอวัย ระดับ GH ที่เหมาะสมช่วยรักษามวลกล้ามเนื้อ ความหนาแน่นของกระดูก การกระจายตัวของไขมัน และคุณภาพการนอน การฟื้นฟูระดับ GH จึงเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลสุขภาพเชิงป้องกันในผู้ที่อายุ 40 ปีขึ้นไป
ต้องตรวจอะไรบ้างเพื่อประเมินระดับโกรทฮอร์โมน?
การตรวจหลักคือระดับ IGF-1 (Insulin-like Growth Factor-1) ในเลือด ซึ่งเป็น marker ระยะยาวของ GH activity เนื่องจาก GH หลั่งเป็นช่วง (pulsatile) การวัด GH โดยตรงจึงไม่แม่นยำ การตรวจ IGF-1 ร่วมกับ IGFBP-3 และการประเมินอาการทางคลินิกจะให้ภาพรวมที่ครบถ้วนที่สุด
Bangkok's functional medicine clinic — personalised care, science-backed.
นัดตรวจที่ Thrive →
พญ. ชนากานต์ ตระหง่านศรี
แพทย์เวชศาสตร์ชะลอวัยและโภชนาการ
ผู้เชี่ยวชาญด้านเวชศาสตร์ชะลอวัยและโภชนาการ ดูแลการตรวจวิเคราะห์สุขภาพเชิงลึก พร้อมให้คำปรึกษาแผนสุขภาพเฉพาะบุคคลที่ Thrive Wellness Clinic
ปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญของเรา
นัดหมายวันนี้ รับคำแนะนำเฉพาะบุคคลจากทีมแพทย์ Thrive